Eliksem is een dorp gelegen bij Landen. In vroegere tijden was deze gemeente zeer bekend wegens een groot kasteel. In het Hageland heb ik de toponymie en geschiedenis van meer dan 40 gemeenten beschreven. Toponymie is een woord dat opgebouwd is met Griekse elementen. Topos betekent “plaats” en onyma of onoma “naam”.  Toponymie betekent dus plaatsnaamkunde. De wetenschap houdt zich bezig met het opzoeken van de oudste vormen in oude archiefstukken om de betekenis van de plaatsnaam te achterhalen.

Voor de plaatsnamen van Eliksem raadpleegde ik zoals gewoonlijk eerst oude documenten. Aan de hand van ander archief zoals de kaart van F.G.J. Gustin, de Atlas van de Buurtwegen, de kadasterkaart van P.C. Popp, de Armentafel van Tienen en dergelijke heb ik mijn bestanden aangevuld. Landmeter F.G.J. Gustin tekende de kadasterkaart van Eliksem in 1828 als één sectie: Section unique en une feuille, met de nummers 1 tot 366. Dit kadasterblad is thans te raadplegen via Cartesius.

De oudste archiefstukken vermelden Eliksem als Alenthcurt in 1107, als Helingessem in 1139, als Elijschem in 1262, enz. Het doublet Eliksem naast Romaans Alincourt vertoont een zeldzame afwisseling van Nederlands heem met Romaans court. Het eerste lid Aling > Eling is een Germaanse persoonsnaam. De betekenis is “woning of hof van Aling”.

In plaats van de plaatsnamen alfabetisch te rangschikken, deelde ik het namenbestand in rubrieken in, zoals fusies, waterlopen, hoogten, bossen, weiden, akkers, gebouwen, wegen. Bij de namen vermeld ik de bron van de oude attestaties. Afzonderlijke namen zijn via mijn klapper gemakkelijk terug te vinden. Bovendien kan de lezer gebruik maken van mijn kaarten achteraan. Als illustraties drukte ik enkele oude documenten af.

Om de toponiemen met grote zekerheid te kunnen lokaliseren, stelde ik vooraf een Historische Atlas van Eliksem samen. Deze bestaat uit een thesaurus en een atlas. In de thesaurus vind je een opsomming van alle percelen van sectie A, met opgave van de aard van het perceel (huis, tuin, weide, land, …) en de oppervlakte, alsmede de eigenaars. Als basis gebruikte ik de legger bij de kaart van P.C. Popp. Deze basis vulde ik aan met gegevens uit andere bronnen, zoals de eigendommen van de Tiense Armentafel en van de kerk van Eliksem.

De Atlas bestaat uit een reeks plattegronden. Ik heb, zoals gewoonlijk, het hele grondgebied in kaart gebracht. Mijn Atlas is vooral een moment-opname van Eliksem in 1828-1860. Verder heb ik mijn plattegronden uitgebreid met de overzichtskaart van de gemeente Landen (1977), de waterlopen, de hoogten en de laagten, en het wegennet in 1841. De kaarten heb ik achteraan in mijn werk opgenomen.

Buiten de plaatsnamen noteerde ik gegevens over merkwaardige gebeurtenissen en de inwoners van het dorp, zoals de plundering van de kerk in 1705. Fourageringen werden in 1746 beschreven door Mackenna, pastoor in Eliksem en deservitor in Ezemaal. Daarna volgde nog de plundering van de pastorie in 1793.

Mijn boek over Eliksem verschijnt in het najaar in Landen. Georges Wemans zorgt als voorzitter van de Heemkundige Kring van Landen voor foto’s als illustratie.